Cấp địa hình trong khảo sát – Quy định và mức độ phức tạp của địa hình

Khi lập dự án đầu tư xây dựng, rất nhiều chủ đầu tư thường chỉ quan tâm đến diện tích khu đất, quy mô công trình hoặc chi phí khảo sát mà bỏ qua một yếu tố quan trọng là cấp địa hình trong khảo sát. Trên thực tế, đây là cơ sở để xác định phương án khảo sát, lựa chọn thiết bị, tính toán nhân lực, lập dự toán chi phí và đảm bảo chất lượng số liệu phục vụ thiết kế. 

Cấp địa hình trong khảo sát là gì ?

Cấp địa hình trong khảo sát là cách phân loại mức độ thuận lợi hoặc khó khăn của khu vực cần khảo sát dựa trên điều kiện địa hình tự nhiên và hiện trạng thực tế. 

Độ dốc: độ dốc càng cao thì địa hình càng khó

Độ gồ ghề: địa hình gồ ghề sẽ khó thực hiện thi công hơn

Loại địa hình: đồi núi, đầm lầy có những đặc điểm riêng cần lưu ý

Các chướng ngại vật: mật độ cây cối, ao hồ, đá tảng hay công trình nhân tạo có thể ảnh hưởng đến việc thi công

Quy định về cấp địa hình trong khảo sát

Tại Việt Nam, việc xác định cấp địa hình trong khảo sát xây dựng được thực hiện trên cơ sở các quy định của pháp luật về hoạt động khảo sát xây dựng, kết hợp với hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và định mức dự toán do Bộ Xây dựng ban hành. Việc phân cấp địa hình là căn cứ để lựa chọn phương pháp khảo sát, xác định khối lượng công việc và lập dự toán chi phí phù hợp với điều kiện thực tế của từng công trình.

• Luật Xây dựng số 50/2014/QH13, được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 62/2020/QH14.
• Nghị định số 175/2024/NĐ-CP quy định chi tiết một số nội dung về hoạt động xây dựng.
• Thông tư số 12/2021/TT-BXD ban hành định mức xây dựng (thay thế Thông tư 10/2019/TT-BXD).
• Các Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) liên quan đến khảo sát xây dựng, đo đạc địa hình và thành lập bản đồ địa hình.

Nguyên tắc phân cấp địa hình

Thay vì chỉ dựa vào độ dốc của khu vực khảo sát, việc phân cấp địa hình được đánh giá tổng hợp trên nhiều yếu tố, bao gồm:

• Độ dốc và sự thay đổi cao độ của địa hình.
• Mật độ cây xanh và thảm thực vật.
• Mức độ phức tạp của địa vật, công trình hiện hữu.
• Điều kiện giao thông và khả năng tiếp cận hiện trường.
• Sông, suối, ao hồ hoặc khu vực ngập nước.
• Mức độ cản trở đối với việc bố trí thiết bị và thu thập số liệu.

Dựa trên kết quả khảo sát thực tế, kỹ sư sẽ đánh giá mức độ thuận lợi hoặc khó khăn của khu vực để lựa chọn phương án khảo sát, thiết bị đo đạc và biện pháp thi công phù hợp.

Mức độ phức tạp của địa hình

Trong thực tế khảo sát xây dựng, địa hình thường được phân thành nhiều cấp từ đơn giản đến rất phức tạp, phản ánh mức độ khó khăn khi triển khai công tác đo đạc ngoài hiện trường.

Mức độ địa hình	Đặc điểm điển hình
Đơn giản	Địa hình bằng phẳng, ít chướng ngại vật, giao thông thuận lợi, dễ bố trí điểm đo.
Trung bình	Có độ dốc nhẹ, xuất hiện cây xanh hoặc công trình phân bố thưa, việc khảo sát vẫn tương đối thuận lợi.
Phức tạp	Địa hình đồi dốc, nhiều cây cối, công trình hiện hữu hoặc địa vật che khuất, yêu cầu kết hợp nhiều phương pháp đo.
Rất phức tạp	Núi cao, rừng rậm, vùng ngập nước hoặc khu vực khó tiếp cận, cần thiết bị chuyên dụng và biện pháp khảo sát đặc biệt.

Mức độ phức tạp của địa hình càng cao thì thời gian thực hiện, nhân lực, thiết bị và chi phí khảo sát cũng sẽ tăng tương ứng. Vì vậy, việc đánh giá đúng điều kiện địa hình ngay từ giai đoạn khảo sát sơ bộ có ý nghĩa quan trọng trong việc lập dự toán, tổ chức thi công và đảm bảo chất lượng hồ sơ khảo sát.

Quy trình phân cấp địa hình trong khảo sát xây dựng

Việc phân cấp địa hình trong khảo sát xây dựng được thực hiện theo một quy trình nhằm đánh giá đúng điều kiện hiện trường, từ đó lựa chọn phương pháp khảo sát và lập dự toán phù hợp.

Bước 1. Thu thập thông tin hiện trạng: Thu thập các tài liệu như bản đồ địa hình, hồ sơ dự án, ảnh vệ tinh hoặc quy hoạch để nắm tổng quan khu vực khảo sát.

Bước 2. Khảo sát thực địa

Kỹ sư trực tiếp khảo sát hiện trường, sử dụng các thiết bị flycam hoặc vệ tinh để đánh giá tổng quan về địa hình và xác định các chướng ngại vật:

• Độ dốc và chênh lệch cao độ.
• Cây cối, công trình và chướng ngại vật.
• Điều kiện giao thông, khả năng tiếp cận.
• Sông, suối hoặc khu vực ngập nước.

Bước 3. Tra cứu bản đồ địa hình: Bản đồ cung cấp các thông tin về độ cao, độ dốc và các đặc điểm của khu vực đó.

Bước 4. Phân tích dữ liệu thu thập được: Dựa vào các thông tin thu thập được, các kỹ sư sẽ phân loại địa hình theo bảng phân cấp

Một số lưu ý khi phân cấp địa hình

Để đảm bảo kết quả phân cấp chính xác và phù hợp với thực tế, đơn vị khảo sát cần lưu ý:

• Không chỉ đánh giá qua bản đồ hoặc ảnh vệ tinh, vì hiện trạng ngoài thực địa có thể đã thay đổi.
• Khảo sát trực tiếp hiện trường trước khi lập phương án kỹ thuật, đặc biệt đối với các dự án có diện tích lớn hoặc địa hình phức tạp.
• Đánh giá riêng từng khu vực nếu dự án có nhiều dạng địa hình khác nhau, tránh áp dụng một cấp địa hình cho toàn bộ công trình.
• Lưu giữ hồ sơ, hình ảnh và biên bản khảo sát sơ bộ để làm căn cứ giải trình khi cần thiết trong quá trình thẩm tra hoặc kiểm toán.
• Kết hợp kinh nghiệm thực tế với các quy định và định mức hiện hành, bảo đảm việc phân cấp địa hình khách quan, minh bạch và phù hợp với yêu cầu kỹ thuật của dự án.

Cấp địa hình ảnh hưởng như thế nào đến dự toán khảo sát?

Theo các định mức khảo sát xây dựng hiện hành, cấp địa hình là một trong những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến đơn giá khảo sát.

Địa hình càng phức tạp thì:

• Hao phí nhân công càng lớn.
• Thời gian thực hiện kéo dài hơn.
• Số lượng thiết bị và số ca máy tăng lên.
• Chi phí khảo sát cao hơn.

Ví dụ, khảo sát địa hình một khu đất 10 ha đã san lấp hoàn toàn sẽ có đơn giá thấp hơn so với khu đất cùng diện tích nhưng nằm trên đồi dốc, nhiều cây cối hoặc có nhiều công trình hiện hữu.

>>> Xem thêm: Công ty đo đạc địa chính TPHCM – Dịch vụ chuyên nghiệp, uy tín

Kết luận

Việc xác định cấp địa hình trong khảo sát là bước quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến phương án khảo sát, lựa chọn thiết bị, tiến độ thực hiện và chi phí của dự án. Đánh giá đúng cấp địa hình ngay từ giai đoạn khảo sát sơ bộ không chỉ giúp nâng cao độ chính xác của số liệu mà còn hạn chế phát sinh trong quá trình thiết kế và thi công.